Paasvakantieboek: Kruistocht in Spijkerbroek – Thea Beckman

Een verhaal beoordelen.

Het is een heel geloofwaardig boek ondanks het onrealistisch gegeven van het tijdreizen. Thea creëert een waarheidsgetrouw beeld van het leven in de dertiende eeuw. Dolf is zestien jaar, maar het lijkt soms wel of hij veel ouder is dan dat. Hij heeft een uitgebreide aardrijkskundige kennis en weet hoe hij de vrome kinderen moet toespreken ook al is hij zelf geen gelovige of heeft hij niet een dergelijke opvoeding gehad. Het is dan ook heel merkwaardig dat hij zich zo goed weet uit te drukken. In de dertiende eeuw werd er Diets gesproken in plaats van Nederlands of Duits. Ook dat heeft Rudolf Wega van Amstelveen heel snel onder de knie. Iets later in het verhaal kan hij zelfs wat oud-Italiaans, dankzij zijn goede vriend Leonardo Fibonacci da Pisa. De andere personages, de kinderen die deelnemen aan de kruistocht en de monniken, zijn wel heel goed in hun rol. De honger, het niet-aflatende geloof en het bedrog. Het is allemaal heel realistisch voor de tijd waarin het verhaal zich afspeelt.

Kruistocht in Spijkerbroek is een heel goed verhaal. Enkel in het begin en op het einde gaat het allemaal wat snel in tegenstelling tot de rest van het boek. Na vijf pagina’s is Dolf al naar het verleden gereisd en op 1 pagina van het einde is hij plots terug. Met andere woorden: het einde is zo abrupt dat het je overvalt, maar niet in de goede zin. Thea had beter meer tijd besteed aan het terugkomen van Dolf in de twintigste eeuw, dan nog 60 pagina’s te wijden aan de resterende kinderen die in allerlei verschillende Italiaanse dorpen en steden worden achtergelaten. Dat was een stuk dat een beetje saai was en misschien wel wat overbodig.

Ik moet toegeven dat op een aantal momenten het boek wel spannend was, ook al heb ik de film jaren geleden al eens gezien en wist ik dus hoe het zou aflopen. Dat heeft mij niet weerhouden om toch te kunnen genieten van het verhaal en het telkens met tegenzin te moeten wegleggen als ik te moe werd om me ’s avonds nog te kunnen concentreren. Ik was vooral benieuwd naar het plan dat Dolf had bedacht om de vijftig kinderen die gevangen genomen waren in de burcht van Scharnitz te bevrijden.

Dolf is bijna net zo oud als ik, dus ik voelde wel wat verwantschap tussen mij en het hoofdpersonage. Dolf is sluw en heel vindingrijk. Hij heeft een groot hart en een goed stel hersens. Logisch denken is ook één van zijn sterkste kanten. Hij is gefascineerd door kerken en gebouwen waarvan de architectuur heel oud is. Samen met zijn ouders heeft hij vele reizen gemaakt door Europa waardoor hij heel goed wist waarlangs het kinderleger het best kon reizen, met de grootste overlevingskansen.

In het begin van het verhaal wordt uitvoerig beschreven in welke staat de kinderen in het leger zich bevinden. En deze is niet goed. Alle ontberingen die de kinderen hadden meegemaakt, en meemaakten werden aangekaart en een oplossing voor gezocht. Ik was onder de indruk van hoe Dolf zich aanpaste aan de gewoontes van de middeleeuwers en telkens weer met een geweldig idee op de proppen kwam om de problemen te verhelpen of binnen de perken te houden. Ook de manier waarop de kinderen van vrolijk zingende en onschuldige wezens zijn veranderd in geharde dieven en rovers, die geen geweld uit de weg gaan en niet aarzelen om een medemens te doden.

Ik heb veel geleerd over de toestand waarin de kinderen verkeerden tijdens zulke kruistochten, waarvan we weten dat ze meermaals zijn georganiseerd in het verleden. Ik wist dat het erg was, maar nu stond ik er dichter bij en werden er meer details blootgegeven. Ook zag ik in hoe de kleinste ziektes, die we nu zonder veel moeite weten te behandelen, het einde kan betekenen van een krachtig, slim en geliefd kind. De leefomstandigheden werden ook heel uitgebreid beschreven en schiep een sfeer die bij de tijd paste.

De taal is redelijk simpel. Hier en daar wat moeilijkere woorden, maar niet overdreven veel. Dialogen gaan heel snel en zijn simpel om te begrijpen. Het verhaal is heel vlot en het houdt je geboeid.

Er wordt heel weinig humor gebruikt. Enkel hier en daar een spottende opmerking, maar het verhaal is meer een klaagzang. Iedere dode grijpt je wel aan en iedere overwinning gaat gepaard met verlies. Er is dan ook helemaal geen reden om humor te gebruiken. Het verhaal is triest en kan dan ook geen goed einde hebben.

Een boek beoordelen

Het begin is in medias res. Dolf staat in een lab met dokter Simiak de materietransmitter (waarmee je dus kan tijdreizen) te bewonderen en hij dringt meteen aan om als eerste proefpersoon de machine in gebruik te nemen. Het verhaal heeft zowel een open als een gesloten einde. Dolf is goed en wel naar zijn eigen eeuw teruggekeerd, maar wat is er nu gebeurd met de jongen die ze in de plaats van Dolf hadden teruggeflitst? De jongen die deel uitmaakte van de kruistocht en op de steen ging staan waar Dolf moest gaan staan om terug te komen? Er is een cyclische opbouw van het verhaal. Alles gebeurt in volgorde en er wordt niet te veel vragen gesteld rond het feit dat als je in het verleden iets verandert, dit ook zijn weerslag heeft op de toekomst.

Het thema is de kinderkruistochten in 1212. In dit boek worden de kinderen onder valse voorwendselen naar Genua geleid door twee mannen die zich voordoen als dienaars van God. De goedgelovigheid van de middeleeuwer wordt hier dan ook goed geportretteerd. In Genua zouden de kinderen dan verscheept worden naar Afrika om daar als slaaf verkocht te worden. Het is gebaseerd rond de verhalen van de twee kinderkruistochten die allebei in 1212 zouden plaatsgevonden hebben: één in Frankrijk en één in Duitsland (die waarin Dolf meedoet in het verhaal). Het gaat ook over liefde en opoffering.

Er is een personele verteller. We zien alles door de ogen van Dolf en kunnen ook zijn gedachten en gevoelens lezen.

Dolf is een Hollandse jongen van zestien jaar. Hij is groot, blond, sterk en is slim. In het begin vind ik hem wat kinderachtig, met zijn argumenten om toch maar te kunnen tijdreizen en zijn willetje door te willen drukken, maar wanneer hij vast komt te zitten in het jaar 1212 wordt hij snel volwassener in zijn doen, denken en praten. Hij is heel koppig, maar hij heeft een groot hart. Al snel neemt hij het kleine weeskindje Mariecke onder zijn hoede en beschouwt hij haar als zijn zus. De belangrijkste tegenspeler van Dolf is Dom Anselmus. Hij is één van de bedriegers die zich voordoet als een monnik en die samen met Nicolaas, de uitverkoren herdersjongen met een missie van God, de Kinderkruistocht leidt. Dolf is een impliciet personage, je moet afleiden uit wat hij doet en zegt, wat zijn karakter is.
Het grootste probleem waar Dolf mee te kampen krijgt, is het in leven houden van de kinderen die deelnemen aan de Kruistocht. Hierbij komt hij allerlei hindernissen tegen zoals de Scharlaken Dood, het tekort aan voedsel, slecht of zelfs geen kleren/schoeisel,… Ook moet hij zijn eigen hachje proberen redden wanneer hij beschuldigd wordt van ketterij en de andere kinderen overtuigen van het bedrog van Dom Anselmus en zijn compagnon Dom Johannis. Met veel moeite moet hij het geloof in de Heilige Missie die Nicolaas toebedeeld is doen afbrokkelen en zorgen dat ze Nicolaas in al hun woede niet vermoorden. En wat daarna? Als iedereen overtuigd is van de oplichting van Dom Anselmus en Dom Johannis gaat elk groepje hun eigen weg. Hoe zal Dolf kunnen terugkeren naar het heden?
Dolf is een heel dynamisch personage. Hij ontwikkelt zich van een koppige, overmoedige tienerjongen tot een leider met veel verantwoordelijkheidsgevoel. Hij is ook heel genuanceerd. Elk gevoel dat hij heeft, elke gedachte, worden met de lezer uiteindelijk gedeeld.

Het begin en het einde van het verhaal spelen zich af in 1970, dit is voor Dolf de huidige tijd. Maar Dolf reist terug in de tijd naar het jaar 1212, het jaar waarin twee kinderkruistochten werden georganiseerd. Voor Dolf is het een chronologisch verhaal. Voor de tijdsrekening niet. Hij is een tijdreiziger, maar zelf bevindt hij zich in het voor hem hier en nu. Er zijn geen flashbacks.

Het boek begint in het laboratorium van dokter Simiak, in Nederland. Wanneer Dolf de materietransmitter gebruikt, wil hij naar Montgivray in Frankrijk reizen, maar door een kleine rekenfout belandt hij net buiten het dorpje Spiers (nu: Speyer) in Duitsland. Hij reist met de kinderen mee tot aan Genua. Hij moet hierdoor samen met het kinderleger de toen nog gevaarlijke en bijna onbegaanbare Alpen oversteken. Wanneer het bedrog is ontmaskerd en een deel van de kinderen teruggaan naar hun thuisstad in Duitsland, gaat Dolf nog mee met de andere kinderen die hebben geproefd van het avontuur en de vrijheid en hij reist zo langs diverse Italiaanse steden: Pisa, Perugia, Bari en uiteindelijk Brindisi, wat zijn eindstop is. Toen de kinderen langs de bergen reisden, wat een hele zware hindernis was, kreeg ik zelf de rillingen dankzij de uitgebreide beschrijvingen die Beckman gaf. De gure wind, de niet-aflatende regen die de koude tot op het bot liet doordringen en het moraal dat een dieptepunt bereikte. Wanneer Dolf zich moet verdedigen tegen de beschuldigen van ketterij, heeft men net een zeer gezellige avond achter de rug. Dit is een voorbeeld van contrasterende sfeerscheppende ruimte.

Dolf is een normale jongen in de twintigste eeuw, maar in 1212 wordt hij aangezien als de zoon van een edelman. Wie anders kan zo geleerd, zo vol vertrouwen en zonder aarzelen bevelen geven aan de kinderen? Hij kan lezen en schrijven. Hij kent een cijferstelsel die de andere middeleeuwers niet kennen. Zelfs de student Leonardo niet. Dolf speelt in op die gedachte om al zijn wijsheid en kritische benadering van problemen, die hij geleerd heeft in zijn eigen tijd, hieraan toe te wijzen. Er zijn slechts een paar andere kinderen die ook van adel zijn die meegaan met de kruistocht. De anderen zijn vooral horigen, wezen, slaven en bedelaars. Ze zagen geen verbetering meer komen in hun leven als verschoppeling en besloten om dan maar mee te gaan op kruistocht. Ze hadden toch niets te verliezen.

Ik vroeg me vooral af hoe Dolf de andere kinderen zou kunnen overtuigen van de oplichterij van Dom Anselmus en Dom Johannis en hoe hij terug in zijn eigen tijd zou geraken. Een voorbeeld van retardering is dan wanneer Dolf besluit om de vijftig kinderen te gaan redden uit het kasteel van Scharnitz en een plan opstelt. De lezer wordt buitengesloten tot het moment dat het plan in uitvoering wordt gebracht.

Thea Beckman beschrijft niet elke omgeving tot in de puntjes, maar de toestand van de kinderen in het leger worden uitgebreid besproken. Hierdoor wordt de nadruk gelegd op de situatie en hoe het er in die tijd moest aan toe gegaan zijn, zonder dat Dolf de tijdreiziger zou ingegrepen hebben. Ik moet toegeven dat ik nog steeds rillingen krijg van de beelden die voor mijn ogen flitsten toen ik dit las. Het leven moet verschrikkelijk zijn geweest, ook al is de kinderkruistocht waarschijnlijk niet echt gebeurd. Volgens de geleerden zouden het eerder boeren geweest zijn die in deze tijd aan de kruistocht deelnamen, omdat ze in geldnood hun land hadden moeten verkopen.

Het genre is hier vrij duidelijk: een historische roman voor de jeugd.

Ik vond het boek heel leuk om te lezen. Vanaf het begin werd ik meegezogen in het spannende verhaal van Dolf en de kinderkruistocht. Ik ben sowieso al erg geïnteresseerd in de middeleeuwen en daarom heb ik ook dit boek gekozen. Ik heb nooit veel begrepen van kruistochten, maar dankzij dit boek heb ik een beter (misschien ietwat vertekend) beeld gekregen van de toestand van de deelnemers van de kruistocht. Ik hou ook van het feit dat Thea een soort van ‘historische legende’ heeft gebruikt en naar haar eigen hand heeft gezet. Zelfs de namen van de leiders van de kruistochten komen overeen. (De Franse kruistocht werd ook vernoemd toen het bedrog van de twee valse monniken naar boven kwam). Dit geeft een extra dimensie aan het verhaal, waardoor je er dichter bij komt te staan. Dit kan écht gebeurd zijn, afgezien van de fantastische elementen zoals het tijdreizen,…

Geschreven door: Eline Borms

Advertenties

~ door Eline Borms op mei 21, 2013.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

 
%d bloggers liken dit: