Waar blijft die Gouden Bol?

Volgend weekend worden met de Gouden Boekenuil en de Libris Literatuurprijs de literaire voorjaarsklassiekers gereden. Maar is het geen tijd dat ook Amazon en Bol.com een deel van hun winst investeren in de schone letteren?

  • Webwinkels als Amazon en Bol.com profiteren van de literaire prijzen zonder er zelf in te investeren

De ene prijs is de andere niet. Terwijl de winnaar van de Gouden Boekenuil, de belangrijkste Vlaamse commerciële boekentotem, het zaterdagavond moet stellen met 25.000 euro, incasseert de Librisgelukkige twee dagen later het dubbele prijzengeld. Maar het symbolische prestige en het pr-gehalte van de Gouden Boekenuil zijn er daarom niet minder om.

Om het prestige was het meer dan anderhalve eeuw geleden al te doen toen de Belgische overheid in 1855 de vijfjaarlijkse en vanaf 1918 de driejaarlijkse Staatsprijzen voor Literatuur ging uitreiken. De overheid wou de kwaliteitsliteratuur een steuntje in de rug geven en zo de status van de auteur in het zonnetje zetten. Het geschreven woord was immers het cement van de democratische samenleving. Nogal logisch dus dat de virtuozen in het gebruik ervan een ereplaats kregen. De staat fêteerde door zijn favoriete vertellers op het podium te hijsen eveneens zichzelf als genereuze mecenas. Dat de bekroonde auteurs de lauweren in een ideologische beurtrol kregen toebedeeld – nu eens aan een vrijzinnige (genre Cyriel Buysse of Herman Teirlinck) en dan weer een katholieke coryfee (zoals Stijn Streuvels of Felix Timmermans) – stelde niemand in het verzuilde België in vraag.

Jonge turken
Wanneer na de Tweede Wereldoorlog radio, televisie en film het literaire medium meer en meer marginaliseren, neemt het prestige van die onderscheidingen af. De verzuiling wordt eveneens doorbroken en vanaf de jaren zestig zijn er zelfs jonge turken die niet langer mee wensen te stappen in de manier waarop overheidsinstanties via het geven van literaire lauweren zichzelf bewieroken. Legendarisch was de weigering van de jonge Hugo Claus om op de Boekenbeurs in 1963 de literaire Referendumprijs van de Vlaamse letteren, voorloper van de huidige Debuutprijs, in ontvangst te komen nemen voor zijn roman De verwondering. Die prijs was louter symbolisch. Vandaag gaat het om 6.200 euro. Claus wou een statement maken door hem niet te aanvaarden. Het moest maar eens gedaan zijn om de schrijver met een schouderklopje en een fles wijn af te schepen. Claus eiste boter bij de vis en daagde niet op. Jean-Paul Sartre ging nog een stapje verder door de Nobelprijs Literatuur in 1964 te weigeren. Claus zou een pecuniaire onderscheiding nooit de rug hebben toegekeerd, laat staan een van meer dan 1 miljoen euro.

In de jaren tachtig van de twintigste eeuw kwam de mot in de literaire overheidsprijzen omdat eerst in Nederland en vervolgens in Vlaanderen commerciële prijzen in het leven werden geroepen die een veel grotere zak geld uitloofden dan Vadertje Staat in petto had. Ook de organisatie van de privéprijzen verloopt in de regel professioneler dan het amateuristische gedoe bij het op een drafje toekennen van de Vlaamse Cultuurprijzen, zoals de Staatsprijzen vandaag heten. Alleen de Prijs der Nederlandse Letteren heeft nog een zekere uitstraling, maar ook slechts sinds Jeroen Brouwers in 2007 bedankte voor de 16.000 euro die hij zou krijgen voor zijn hele oeuvre. Ondertussen is de geldsom opgetrokken tot een respectabele 40.000 euro maar heeft de gramstorige Brouwers nul op het rekest gekregen, waardoor hij steevast de Taalunie, organisator van deze prijs, naar de verdoemenis wenst.

Haantjes
De Nederlandse kioskketen AKO begon in 1987 met de prestigieuze AKO Literatuurprijs, goed voor 50.000 euro. Na interne ruzies startte de boekhandelketen Libris in 1994 voor eigen rekening met de Libris Literatuurprijs. In Vlaanderen was het NCR, een bedrijf van elektronische kassaregisters, dat vanaf de jaren tachtig een literaire prijs instelde. Nadat NCR stopte met zijn geldelijk mecenaat, nam Standaard Boekhandel – naar analogie met de boekhandelketens AKO en Libris – vanaf 1995 de literaire sponsorrol op zich. Tot 2010 zou Standaard Boekhandel zestien keer de uitreiking van de Gouden Uil mogelijk maken. Daarna trok het zich terug omdat de commerciële return te beperkt bleek.

Humo, de mediasponsor, had zich stoemelings van de uitverkiezing van de Gouden Uil-laureaat meester gemaakt en dat zonder harde cash te hoeven investeren. Tom Lanoye en Arnon Grunberg, huiscolumnisten van het weekblad, kregen keer op keer de prestigieuze onderscheiding toegeschoven door een jury die werd gedomineerd door Humo-haantjes, zoals huidig hoofdredacteur Bart Vanegeren. Triest dieptepunt was de Gouden Uil voor Arnon Grunberg in 2002 voor De mensheid zij geprezen, een ironische adaptatie van Erasmus’ ‘Lof der zotheid’ die Grunberg ter gelegenheid van Rotterdam Culturele Hoofdstad op bestelling had geschreven. Tijdens de rechtstreekse tv-uitzending op Canvas maakte Grunberg het wel erg bont toen hij elk dankwoord weigerde en in plaats daarvan schaamteloos riposteerde dat iedereen dan maar zijn bijdrage in Humo van dinsdag moest lezen.

Evenwicht
Na een vacuüm van twee jaar komt Boek.be, de sectororganisatie van het boekenvak, nu met een vernieuwde Gouden Boekenuil. Bank en verzekeraar Fintro, het vroegere Blauwe Fabriekje, zorgt samen met Boek.be voor de 220.000 euro die nodig zijn voor het mogelijk maken van deze Boekenprijs. Boek.be, dat al de Debuutprijs voor proza en de Herman de Coninckprijs voor poëzie beheert, wordt met de herlancering van De Gouden Boekenuil dé speler in het Vlaamse commerciële prijzencircuit.

Als daar volgend jaar meer dan waarschijnlijk ook nog een Gouden Boekenuil voor Jeugdliteratuur bij komt, krijgt het een bijna-monopoliepositie, met niet minder dan vier literaire prijzen. Is dat niet van het goede te veel? Geert Joris, directeur van Boek.be, is naar eigen zeggen alleszins op zijn hoede voor een ‘humoïsering’ van de Gouden Boekenuil. Daarom werd een stuurgroep opgericht om toezicht te houden op een evenwichtige samenstelling van de jury, aldus Joris. Een beetje naar analogie met de manier waarop de Nederlandse grote broers AKO en Libris via een onafhankelijke stichting de jury benoemen.

Maar het gevaar komt tegenwoordig uit een heel andere hoek: die van de onlinewinkels. En dan gaat het niet over de hype rond e-boeken waarvan er in Vlaanderen afgelopen jaar amper één procent (1 procent!) van de totale boekenomzet werden verkocht. De onlineverkoop via webshopwinkels daarentegen doet de traditionele boekhandelaars en boekhandelketens – aandeelhouders van Boek.be – sidderen en beven. In Nederland tekenden Amazon en Bol.com, de grote onlinespelers, verleden jaar voor ongeveer dertig procent (30 procent!) van de hele boekenverkoop terwijl dat in Vlaanderen, zo Joris, al 8 procent bedroeg. Dat Daniël Ropers, directeur van Bol.com, in de jaarlijkse powerlist van de literaire branche in het Nederlandse weekblad HP/De Tijd vanuit het niets op plaats 1 werd gekatapulteerd, spreekt boekdelen. Ook in Vlaanderen wil Bol.com binnenkort een (groot) deel van de koek. Standaard Boekhandel probeert die raid op de Vlaamse markt voor te zijn door in zijn 145 verkooppunten alvast webshops te voorzien.

De belangrijkste internetdistributeurs, zoals Amazon en Bol.com, rapen ondertussen de vruchten van de fikse investeringen van de klassieke vertegenwoordigers van het papieren boek. Wanneer volgend weekend de winnaars van de Gouden Boekenuil en de Libris bekend worden, zullen veel lezers de bekroonde romans online bestellen. Wordt het daarom niet hoog tijd dat ook de digitale boekverkopers hun financiële duit in het zakje van de literaire prijzen doen? En ligt daar zelfs niet een opportuniteit voor Bol.com bijvoorbeeld om zelf een literaire prijs op poten te zetten? Joris moet lachen om het idee van een Gouden Bol, gesponsord door Bol.com. Maar hij verzekert wel dat als die Bol er ooit komt, hij zal stoppen met de Uil.

De boekenbaas vermoedt dat die externe bedreiging op korte termijn kan worden gecounterd door de onlinespelers zelf lid te laten worden van Boek.be. Ondertussen wrijven Daniël Ropers en co zich allicht in de handen. Laat de internetbestellingen van de Gouden Boekenuil- en Libriswinnaars straks maar binnenlopen. Zij profiteren mee van de inspanningen van hun vakbroeders zonder ook maar één poot uit te steken. Al slapend worden ze rijk terwijl de boekhandelaars om de hoek verrekken.

Bron: http://www.demorgen.be/dm/nl/4651/Boeken/article/detail/1431240/2012/04/30/Waar-blijft-die-Gouden-Bol.dhtml

Advertenties

~ door Eline Borms op april 30, 2012.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

 
%d bloggers liken dit: